Czy polityk może zamknąć komuś firmę? Wkrótce tak.

Projekt ustawy (druk sejmowy 3003) w opinii wielu prawników, importerów i przedsiębiorców z branży automotive to powrót do czasów, w których urzędnik jednoosobową decyzją administracyjną decydował o być albo nie być polskiego biznesu. Ten dokument, wprowadzający rozwiązania dotyczące tak zwanych środków ograniczających, pod pozorem walki z zagraniczną dezinformacją przyznaje władzy wykonawczej bezprecedensowe i niebezpieczne narzędzia. Czy jeden podpis polityka i nieprecyzyjnie sformułowany przepis wystarczą, by z dnia na dzień sparaliżować salon samochodowy, zatrzymać dostawy części i zniszczyć dorobek całej firmy?

Sejm uchwalił rządowy projekt ustawy o środkach ograniczających. Głównym celem deklarowanym przez projektodawców jest dostosowanie polskich przepisów do unijnej dyrektywy 2024/1226 oraz stworzenie mechanizmu nakładania krajowych sankcji. Kluczową rolę ma w tym procesie odgrywać Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, który zyskuje prawo do wydawania decyzji o wpisaniu firmy lub osoby fizycznej na krajową listę sankcyjną. Dla rynku motoryzacyjnego konsekwencje takiego wpisu są dewastujące. Obejmują bowiem natychmiastowe zamrożenie majątku, floty pojazdów, kont bankowych i magazynów z częściami, wykluczenie z przetargów publicznych na dostawy aut oraz ustanowienie zarządu przymusowego nad podmiotem gospodarczym.

Analiza prawna projektu ujawnia szereg rozwiązań, które budzą fundamentalny sprzeciw i odbiegają od standardów państwa prawa. Największym zagrożeniem jest posłużenie się niedookreśloną przesłanką prowadzenia lub wspierania tak zwanej obcej manipulacji i ingerencji w środowisku informacyjnym. Ponieważ ustawa nie definiuje precyzyjnie tych pojęć, w praktyce otwiera to ogromne pole do czysto uznaniowego traktowania krytyków polityki transportowej, paliwowej czy gospodarczej rządu. Co więcej, o tak potężnych sankcjach nie decyduje niezawisły sąd w procesie z udziałem dowodów, lecz minister w trybie administracyjnym. Decyzja ta wchodzi w życie natychmiast z momentem publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej, a ewentualne odwołanie do sądu administracyjnego nie wstrzymuje jej wykonania. Dodatkowo ustawodawca przewidział drastyczne kary finansowe sięgające nawet dwudziestu milionów złotych oraz odpowiedzialność karną. W tym modelu tradycyjna procedura sądowa i domniemanie niewinności ustępują miejsca natychmiastowej egzekucji o charakterze politycznym.

Wyobraźmy sobie dobrze prosperującą polską grupę dealerską lub firmę zajmującą się importem części zamiennych, która od lat buduje swoją pozycję na rynku, inwestuje kapitał i zatrudnia setki mechaników, doradców oraz kierowców. Pewnego dnia jej zarząd publicznie krytykuje założenia nowej polityki transportowej rządu albo publikuje raport wykazujący błędy w działaniach resortu odpowiedzialnego za infrastrukturę i elektromobilność, a dokument ten zostaje powielony przez zagraniczne media branżowe. Tydzień później w BIP pojawia się decyzja MSWiA o wpisaniu firmy na listę sankcyjną za rzekome wpisywanie się w obcą manipulację informacyjną. W jednej sekundzie następuje kompletny paraliż. Banki blokują rachunki, uniemożliwiając wypłatę pensji oraz regulowanie zobowiązań u dostawców aut, serwery i magazyny zostają zamrożone, a kontrahenci masowo zrywają umowy z obawy przed karami. Nawet jeśli po wielu miesiącach czy latach Naczelny Sąd Administracyjny przyzna przedsiębiorcy rację i uchyli bezprawną decyzję, sieć dealerska dawno przestanie istnieć, klienci przejdą do konkurencji, a majątek zostanie zlicytowany. To nie jest skuteczna walka z dezinformacją, lecz gilotyna zawieszona nad sektorem motoryzacyjnym.

Przedstawiciele rządu przekonują, że państwo w dobie zagrożeń hybrydowych musi posiadać instrumenty szybkiego reagowania. Granica między konieczną ochroną bezpieczeństwa narodowego a bezkarnością władzy przebiega jednak tam, gdzie kończy się kontrola niezawisłego sądu. Jeśli ustawa wejdzie w życie w obecnym kształcie, polscy przedsiębiorcy, dealerzy i importerzy znajdą się w strefie ciągłego ryzyka politycznego, w którym o przetrwaniu firmy decydować będzie nie jakość usług czy stabilność finansowa, lecz łaska urzędników w Warszawie.

Autor: Piotr Kurzyna